{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad/Temat 4","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony","number":"Temat 4","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 4.\nOto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno\ni mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce.\n(Bruno Schulz, Wiosna)\nRozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana w nim\nprzestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment opowiadania\nWiosna Brunona Schulza.\nW pracy odwołaj się do:\nProcesu Franza Kafki\nutworów literackich z dwóch różnych epok\nwybranego kontekstu.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\nKażdy człowiek żyje w konkretnej przestrzeni, na którą nieustannie\nwywiera wpływ, a ona na niego - jesteśmy jej częścią, a ona staje się\nczęścią nas. Podobnie jest z dziełami literackimi - wykreowana w nich\nrzeczywistość również nie pozostaje bez znaczenia dla odczytania\nsensu książki. Najczęściej ukazana przez autora przestrzeń ma za\nzadanie pogłębiać portret psychologiczny umiejscowionego w niej\nbohatera, przekazywać pewne symboliczne treści lub skłaniać do\nrefleksji nad głębszym sensem czytanych słów.\n„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe\njeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak\nw dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce”. W twórczości Schulza\nprzestrzeń odgrywa znaczącą rolę. Choć nie jest to ujęte wprost,\nwiadomo, że wydarzenia opisane w zbiorze opowiadań „Sklepy\ncynamonowe”, do których należy również „Wiosna”, mają miejsce\nw Drohobyczu - prowincjonalnym mieście, gdzie mieszkał Schulz.\nTeksty stanowią poniekąd symboliczną autobiografię, a poprzez\nwykreowaną przestrzeń autor przybliża czytelnikowi swoją osobę,\nwłasny sposób postrzegania świata takim, jakiego pragnął, a jakim, jak\nprzekonał się w dalszym życiu, świat nie był. Schulz opisuje przestrzeń\nwidzianą oczami dziecka, które dostrzega w nim to, co niesamowite\ni niedostępne dla oka innych ludzi, następuje tu wręcz „mityzacja\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 119\nsp.\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\nrzeczywistości”. Miasto będące niejako centrum wszechświata jest\nukazane wraz ze swoimi zakamarkami w konwencji onirycznej -\nmiejsca przechodzą płynnie z jednych√ stając się innymi√ i mieszają\nsię ze sobą w swego rodzaju labirynt. Wszystkie te zabiegi sprawiają,\nże przestrzeń pozostaje niedomknięta, co pozwala czytelnikowi\nposzerzać ją dalej wedle własnych odczuć.\nKoncepcja przedstawienia świata jako labiryntu pojawia się również\nu Franza Kafki w „Procesie”, jednak w tym przypadku przestrzeń ta\nzdecydowanie napawa poczuciem zagrożenia. Wydarzenia rozgrywają\nsię w ciasnych, nieprzyjemnych i niedoświetlonych pomieszczeniach\nłączących się w pewną „sieć”, w której łatwo się zgubić. Nie bez\nznaczenia pozostaje też rozpoczynająca się już na schodach do\npomieszczeń sądowych duchota, która zdaje się nie przeszkadzać\nurzędnikom. Przedstawiona rzeczywistość jest absurdalna, a sam\nJózef K. czuje się w niej uwięziony. Klaustrofobiczna przestrzeń\nukazana przez autora odpowiada wewnętrznym odczuciom bohatera.\nKafkowski labirynt jest uniwersalnym zobrazowaniem człowieka\nzagubionego na drodze własnego życia.\n‿W „Cierpieniach młodego Wertera” autorstwa Goethego natura jest\nniejako pejzażem duszy głównego bohatera - odzwierciedla jego stany\nemocjonalne. Dolina pełna życia i słońca wiosną, jesienią staje się\nponura, wręcz przerażająca. Dokładnie to samo przeżywa na\nprzestrzeni roku młodzieniec: podczas wiosennych i letnich miesięcy\nodczuwa radość z poznania Lotty i spędzanego w jej towarzystwie\nczasu, jednak z nadejściem jesieni, kiedy rozumie, że nigdy nie połączy\nsię z odnalezioną bratnią duszą, pogrąża się w smutku wraz\nz otaczającą go przyrodą. Dopełnieniem tej zależności między\nWerterem a przestrzenią, są stare orzechy - ich ścięcie oznacza dla\nbohatera, że nic nie będzie już tak jak dawniej. Goethe pokazał w ten\nsposób związek człowieka z naturą i pogłębił portret psychologiczny\nmłodzieńca.\nInną funkcję pełni przestrzeń ukazana przez Josepha Conrada\nw „Jądrze ciemności”. Sporo uwagi autor poświęcił opisowi natury\npodczas podróży Marlowa: bardzo ważne są tu rzeka, porośnięte\ncienistą zielenią brzegi czy mgła. Wszystkie te elementy składają się na\nmetaforyczny obraz podróży człowieka w głąb siebie - do tego, co w\n√√ int. jęz.\njęz.\njęz.\n120 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\nnim pierwotne i skrzętnie ukryte, stłumione. Nieprzebyte ściany zieleni\nwzdłuż brzegów pokazują√ jak bardzo potrafimy być obcy dla samych\nsiebie. Rzeka jest kręta, pełna skał, wirów i innych mało przyjemnych\nniespodzianek, ponieważ nigdy nie wiemy√ do czego możemy być\nzdolni i powoli poznając siebie√ często dokonujemy smutnych czy\nwręcz przerażających odkryć. Z kolei mgła otaczająca raz po raz\nparowiec Marlowa to przedstawienie tego, co uniemożliwia człowiekowi\npoznawanie siebie i mąci jego myśli, by nie wiedział, którędy ma dalej\npodążać na drodze poszukiwania prawdy o sobie. Conrad, opisując\nprzyrodę\npośrodku\nafrykańskiego\nlądu,\nułatwia\nodczytanie\nsymbolicznego znaczenia podróży w górę rzeki.\nJak widać, przestrzeń w dziele literackim nie jest tylko miejscem,\nw którym bohater mieszka, czy które odwiedza - nie można przenieść\nbohatera do innej rzeczywistości tak, by pozostał niezmieniony.\nRównież wydarzenia, gdyby rozegrały się gdzieś indziej√ nabrałyby\ninnego wydźwięku. Przestrzeń wykreowana przez autora ułatwia\nodnalezienie treści metaforycznej i skłania do konkretnych refleksji w\nkontekście ukazanych zdarzeń, a często stanowi też element\ncharakterystyki pośredniej bohatera, dzięki czemu czytelnik może\nzrozumieć go w pełni.\n/1092 wyrazy/\n√ int\n√ int\n√ int\n√ int.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe - wybrane opowiadanie Brunona\nSchulza, Proces Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe Brunona\nSchulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako elementu świata przedstawionego\noddającego osobowość autora i wpływającego na sposób widzenia świata przez\nbohatera, ukazanie przestrzeni jako labiryntu); funkcjonalnie wykorzystano\nodniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja przestrzeni jako ciasnej klatki\nograniczającej\nwolność\nbohatera)\noraz\ndo\nCierpień\nmłodego\nWertera\nJ. W. Goethego\n(natura\notaczająca\nczłowieka\njako\nprzestrzeń\noddająca\nwewnętrzne przeżycia bohatera, pejzaż jego duszy)\nfunkcjonalną analizę przestrzeni jako obrazu duszy bohatera pogłębia kontekst\nliteracki, jakim jest funkcjonalna interpretacja Jądra ciemności Conrada\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 121\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność\nomówionych\ndzieł\nliterackich\ni\nwykorzystanie\nkontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n2 zaburzenia spójności, pierwsze wewnątrzakapitowe, drugie pomiędzy akapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n4 błędy językowe obniżają oceny wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n33 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\nPrzestrzeń otacza każdego z nas i każdy z nas na co dzień kreuje\nją wokół siebie. Nieustannie otaczamy się różnymi rzeczami.\nGromadzimy to, co jest nam niezbędne, ale i to, czego tak naprawdę\nnie potrzebujemy. W ten sposób tworzymy „labirynty wnętrza”, a świat\nnaokoło nas staje się „magazynami i spichrzami rzeczy”. Bruno Schulz\nskłania nas jednak do smutnej refleksji, przypominając, że wszystkie\nrzeczy materialne przeminą i że doświadczyły już tego pokolenia przed\nnami. Autor przedstawia świat jako warstwy, nawiązując do Troi. Troja\nbowiem odkrywana była warstwami. W dziewiętnastym wieku dotarł do\nniej fascynat opowieści o tajemniczym mieście, w którym odbyła się\nwojna o Helenę - Henryk Schliemann. Później jednak okazało się, że\nTroja, którą odkrył, pochodzi z zupełnie innych czasów, że jest to jej\ninna warstwa. Nasze pokolenie tworzy warstwę przestrzeni, którą\nniedługo przykryje kolejna warstwa, sprawiając, że nasza odejdzie\nw zapomnienie.\nPrzestrzeń w opowiadaniach Schulza, jak i w jego rysunkach,\nstanowi jeden z kluczy do interpretacji. Artysta tworzy ją bardzo\njęz.\n122 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp.\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\nswobodnie. Jest oniryczna i surrealistyczna. Jej niezwykłość można\nzaobserwować chociażby w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe”.\nGłówny bohater wędruje po znanym sobie mieście, które stopniowo\nstaje się dla niego coraz bardziej obce. Inspiracją dla miasta\nz opowiadania był dla Schultza rodzinny Drohobycz. Opisywana\nw „Sklepach cynamonowych” przestrzeń jest w ciągłym ruchu, wnętrze\nłączy się z tym√ co na zewnątrz. Zmiany w przestrzeni i zderzenie\nz nieznanym to metafora dorastania i poznawania świata po odejściu\nspod opieki rodziców. Tak kreowana przestrzeń staje się zatem\nlabiryntem, w którym narrator próbuje odnaleźć drogę nie tylko do\ncentrum świata, ale do własnego jestestwa, do istoty bytu, pełni\nzrozumienia świata i samego siebie. To labirynt w dwóch wymiarach,\ndwa pokłady labiryntu - zewnętrzy i wewnętrzny.\nIstotna dla pełnego zrozumienia tekstu jest również przestrzeń\nstworzona przez Franza Kafkę w „Procesie”. Podobnie jak u Schulza\npanuje tu atmosfera snu. Przestrzeń jest oniryczna i nieokreślona. Brak\nsprecyzowanego miejsca akcji nadaje treści uniwersalny charakter.\nKażde pomieszczenie, w którym przebywa Józef K. w trakcie trwania\nswojego procesu, przyjmuje formę labiryntu. Otwierane drzwi prowadzą\ndo następnych drzwi. Takie odczuwanie przestrzeni podkreśla\nzagubienie i całkowitą bezradność bohatera. Budowa sądu, w którym\npanuje niemożliwa do zniesienia duchota, stwarza atmosferę grozy i\nwywołuje niepokój. Sprawia również wrażenie√ jakoby coś nieustannie\nmiało władzę nad bohaterem i kontrolowało jego postępowanie.\n„Proces” to powieść bezsilności człowieka wrzuconego do labiryntu\nświata, w którym bohater nie decyduje o niczym, zostaje\npodporządkowany pseudo autorytetom i rozpaczliwie próbuje wziąć\nodpowiedzialność za swoje czyny i za swoje życie. Przytłaczająca aura,\nktóra panuje wokół Józefa K. √ jest znakiem jego podległości i\nbezradności, obrazem samotności człowieka osaczonego w labiryncie.\nCiekawą koncepcję przestrzeni zaproponowała w swoim dziele\n„Prawiek i inne czasy” Olga Tokarczuk. Autorka umieściła tytułową\nmiejscowość Prawiek w centrum całego wszechświata, co umieszcza\nrównież w centrum ludzkie wartości i doświadczenia. Magia Prawieku\npolega na tym, że jest to sfera sacrum - bezpieczna dla wszystkich,\nktórzy znajdą się w środku. Jego granice są tajemnicze, a mieszkańcy\njęz.\n√ int.\n√ int.\nort.\n√ int.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 123\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\nżyją w świadomości, że poza nimi czyha na nich niebezpieczeństwo.\nOpuszczenie Prawieku nie jest jednak proste - droga prowadząca do\nwyjścia\nto\nlabirynt,\nktóry\nma\nchronić\nnieroztropnych\nprzed\nniebezpieczeństwem.\nTo\nprzekonanie\npotwierdza\nsię\nzresztą\nu wszystkich bohaterów, którzy z własnej woli lub pod przymusem\ndecydują się opuścić Prawiek. Tokarczuk zamyka w Prawieku różne\narchetypy ludzkich zachowań i po kolei nam je przedstawia. Ważnym\nelementem przestrzeni w tej powieści jest natura, która ma baśniowy\ncharakter osiągnięty dzięki licznym personifikacjom. Natura wpływa\nrównież bezpośrednio na życie ludzi w Prawieku. Nazywają oni mijające\nlata: rokiem jabłoni bądź grusz, co oznacza albo lata dynamicznego\nrozwoju, albo spokoju. Otoczenie w „Prawieku” jest mityczne. Mityzacja\nrzeczywistości pozwala Tokarczuk ukazać ukryte piękno banalnego\nświata, co było głównym założeniem realizmu magicznego, którego\nautorka jest przedstawicielką.\nNiewątpliwie przestrzeń jest niezwykle ważnym elementem\nkażdego utworu literackiego na drodze do zrozumienia jego sensu.\nMoże ona skłaniać do refleksji nad przemijaniem lub być metaforą\nzmian zachodzących w życiu człowieka. Może tworzyć atmosferę\nutworu niezbędną do poznania odczuć bohatera, być narzędziem\nrealizmu, czy w końcu przedstawić czytelnikowi inną stronę świata,\nz którym spotyka się na co dzień. Taka przestrzeń ma najczęściej\nznamiona labiryntu, w którym bohater poszukuje drogi swojego życia.\nJest ona także narzędziem, które pomaga autorowi tworzyć,\na czytelnikowi odkrywać różne kierunki interpretacji. Bez niej dzieło\nbyłoby niezdolne do przekazania zamierzonego przesłania.\n/695 wyrazów/\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe - wybrane opowiadanie Brunona\nSchulza, Proces Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe Brunona\nSchulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako labiryntu, odniesienie koncepcji\n124 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nprzestrzeni do pokładów i warstw w kreacji świata przedstawionego, pełne\nwnioskowanie argumentacyjne dotyczące funkcji przestrzeni); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja\nprzestrzeni i jej roli w życiu bohatera) oraz do Prawieku i innych czasów Olgi\nTokarczuk (baśniowość i mitologizacja przestrzeni, uniwersalizacja znaczeń)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie różnych\npokładów przestrzeni w przypadku mitologicznej Troi i odniesienie do tych znaczeń\nw interpretacji opowiadania Schulza\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność\nomówionych\ndzieł\nliterackich\ni\nwykorzystanie\nkontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; pierwsze\nzaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -\nz nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 47-54)\nczasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n5 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n32 punkty\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są\nciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem\nwarstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce” - pisał Bruno\nSchulz, polski pisarz okresu międzywojennego, w swoim opowiadaniu\npt. „Wiosna”. A przecież Schulz zdecydowaną większość swojego\nżycia spędził w Drohobyczu - miasteczku położonym niedaleko\nLwowa, gdzie prowadził ustatkowane życie. Otaczały go dobrze znane\nkamienice, sprawunki załatwiał w zwyczajnych sklepach, w drodze do\ngimnazjum, w którym pracował, przemierzał szare, galicyjskie ulice.\nSkąd więc wzięły się te „ciepłe jeszcze groby”, „labirynty wnętrza”,\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 125\nrzecz.\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n„korytarze, komory, skarbce”, i to aż w siedmiu warstwach? Zdaje się,\nże to właśnie dzięki tej nierzeczywistej przestrzeni Schulz potrafił\nprzystać na rzeczywistość. Świat zrodzony w wyobraźni pisarza jest\nwyrazem prawdziwie boskiej wolności. „Methinks, I see… where? - In\nmy mind’s eyes.” - oto wstęp do Księgi Rodzaju dzieła literackiego.\nArtysta ma pełną władzę nad wszystkim, co nie wykracza poza granice\nwyobrażenia, pióra i papieru. Jak więc tę wszechmoc wykorzystuje?\nJaki wpływ na zrozumienie sensu dzieła literackiego może mieć\nzrozumienie literackiej przestrzeni?\nFranz Kafka, czeski pisarz pierwszej połowy 20. wieku, twierdził,\nże wystarczą samotność i cisza, a świat sam się przed nami odsłoni,\nwięcej, będzie przed nami „wił się w ekstazie”. Może właśnie w jednej\nz takich chwil w głowie pisarza krystalizował się obraz „Procesu”, jego\nnajbardziej znanej powieści. Przestrzeń w niej wykreowana jest\nwyjątkowa ze względu na swoją wielofunkcyjność, swój przemożny\nwpływ na interpretację dzieła, dokładność i wyrazistość jego przekazu,\na także wizualizację osobistych doświadczeń autora. „Proces”\nopowiada historię pewnego pracownika banku, Józefa K., który\npewnego dnia zostaje aresztowany we własnym mieszkaniu, pod\nnikomu niewiadomym zarzutem. Rozpoczyna się proces. Sprawa K.\njest bardzo enigmatyczna, zarówno tożsamość oskarżyciela, jak\ni rzekoma wina pozostają aż do końca nieujawnione. Bohater, mimo\nże przekonany o swojej niewinności, odczuwa coraz większy niepokój,\npogrąża się coraz głębiej w matni systemu prawnego, który zdaje się\nbyć bezprawny. Trzydziestoletni K. nie ma przyjaciół, którzy mogliby\nmu pomóc lub wspierać go w walce o uniewinnienie. Siły K., w obliczu\ncoraz częstszych, absurdalnych wydarzeń, powoli się wyczerpują. Od\ncierpienia uwalnia go w końcu wykonany pewną księżycową nocą\nwyrok śmierci. Niemal cała akcja rozgrywa się w mieście, w pokojach\npensjonatu, w ciasnych, dusznych salach sądowych, mieszczących\nsię na strychach i poddaszach. Prowadzą do nich zawiłe przejścia\ni schody; słowo „korytarz” pojawia się w powieści wielokrotnie. Ten\nlabirynt, pełen mroku i stęchłego powietrza, daje możliwość wielu\ninterpretacji. Z jednej strony oddaje stan bezbronnej dezorientacji\ni osamotnienie oskarżonego, a także każdego człowieka, mierzącego\nsię z fundamentalnymi, lecz wciąż oczekującymi na jasną,\njęz.\njęz.\n126 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\nniekwestionowaną odpowiedź, egzystencjalnymi pytaniami. Z drugiej\nwydaje się być metaforą biurokracji. Niektórzy badacze twierdzą, że\nKafka poddał krytyce konkretny, istniejący w Cesarstwie Austro-\nWęgierskim system, który dobrze znał jako mieszkaniec Pragi i\npracownik urzędu. Był zresztą głęboko w tej swej pracy nieszczęśliwy\ni samotny - stąd możemy się w „Procesie” dopatrywać biograficznego\nrysu. Świat w powieści odzwierciedla wnętrze swojego twórcy. Zły\ndzień dla pisarza to czasem lata klęsk żywiołowych dla bohaterów jego\nksiążek.\nWyjątkowo drobiazgową uwagę, jak na czasy Młodej Polski, do\nliterackiej przestrzeni przykłada Stanisław Wyspiański w swoim\nkultowym dramacie „Wesele”. Niegdyś scenografii w teatrze nie\nprzyznawano niemal żadnego znaczenia, nie stanowiła ona integralnej\nczęści dzieła, zresztą istniała tylko śladowo. Wyspiański łamie\nkonwencję,\nwprowadzając\nna\nscenę\nmeble\ni\nstawiając\nw całostronicowych\ndidaskaliach\nwymagania\nco\ndo\nwystroju,\nrealizując\ntym\nsamym\nkoncepcję\nteatru\nogromnego,\nczyli\nsyntetyzującego liczne dziedziny sztuki. Tak więc akcja dramatu\nrozgrywa się w wybielonej izbie, „szarawym tonem półbłękitu”\nobejmującej wszystkie „sprzęty i ludzi, którzy się przez nią przewiną”.\nPrzez otwarte z boku drzwi słychać stłumione wrzawą dźwięki żywej,\nludowej muzyki, widać fragment sali, po której wirują tańczące pary. W\ntamtą stronę ma być zwrócona uwaga postaci dramatu, niemogących\noderwać oczu od amalgamatu kolorów, piór i wstążek, nieodzownych\ndla wiejskiego, polskiego wesela. Jest jeszcze alkierzyk, w którym w\nłóżkach leżą uśpione dzieci, a także okno, przez które dojrzymy okryty\nmrokami nocy i niepogody sad i krzew otulony słomą. Umeblowanie\nizby synkretycznie łączy to, co chłopskie (malowana, drewniana\nskrzynia, obrazy świętych, wieniec dożynkowy)√ z inteligenckim\n(szable, biurko pokryte stosami papierów, stolik empire). Ważnymi\nelementami są obrazy: „Bitwa pod Racławicami” oraz „Wernyhora”\nJana Matejki. Wszystko to ma charakter impresjonistyczny: pastelowe\nświatło, przytłumiony gwar, dudnienie kroków i ruch tańczących. Na\ntym bronowickim weselu spotykały się dwa światy, bo Lucjan Rydel,\nczłowiek wykształcony i z miasta, żenił się z wiejską dziewczyną,\nzresztą przyjęcie odbywało się w domu Włodzimierza Tetmajera,\njęz.\njęz.\njęz.\n√ int.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 127\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\nszczęśliwego małżonka siostry panny młodej. Nie wiedząc o tym,\nmożna by się tego domyślić po wyglądzie izby, jej wnętrze jest\nświadectwem kultury, obyczajów, które „Wesele” poddaje analizie.\nRekwizyty są również potrzebne postaciom; do malowanej skrzyni\nzostaje schowany złoty róg, z sadu przybywa chochoł, a obrazy\nzapowiadają wydarzenia i osoby dramatu. Chocholi taniec pod koniec\nutworu przenosi akcję do onirycznego wymiaru - Wyspiański\npokazuje, że, póki co, Polacy nie są w stanie odzyskać niepodległości,\nnie rozumieją się nawzajem. „Wesele” ma miejsce w listopadzie,\nu progu zimy, kiedy przyroda zamiera, by odrodzić się z ustaniem\nchłodów. Tak samo naród polski, w danej chwili bezsilny, musi czekać\nna „wiosnę”, na czas, kiedy społeczeństwo znajdzie nić porozumienia\ni dojrzeje do wspólnej walki o jednakie wartości. Przestrzeń\nw „Weselu” ma więc wymiar realny oraz symboliczny, a kształtowana\njest opisami przedmiotów, światła, ruchu, muzyki.\nPodsumowując, chcę zauważyć, że przestrzeń w dziele literackim\nmoże wpływać na interpretację dzieła na liczne i różnorodne sposoby.\nCzasem, tak jak w „Procesie”, jest odzwierciedleniem doświadczeń\ni uczuć bohatera, częstokroć pokrywających się z przeżyciami pisarza.\nMoże także utrwalać rzeczywiste realia, ilustrować temat poruszony\nw utworze, swoją symboliką sugerować intencje autora, jak np.\nw „Weselu”. Niemal zawsze tworzy atmosferę dzieła. Nie ulega\nwątpliwości, że człowiek jest istotą zmysłową - i pisarze chcący\nwywrzeć wrażenie na czytelniku skrzętnie tę właściwość w swoich\nutworach wykorzystują.\n/938 wyrazów/\njęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Proces Franza Kafki, Wesele Stanisława Wyspiańskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 11 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Proces Franza Kafki (kreacja\nprzestrzeni i jej wpływu na postawę i kondycję bohatera, na sposób jego\nfunkcjonowania w świecie) oraz Wesele Stanisława Wyspiańskiego (analiza\nróżnorodnych aspektów przestrzeni, jej wielowymiarowości i znaczenia dla\n128 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\ninterpretacji całości utworu i jego przesłania); częściowo funkcjonalnie zostało\nwykorzystane we wprowadzeniu do rozważań odniesienie do Wiosny Brunona\nSchulza, z której pochodzi cytowany fragment zamieszczony w poleceniu)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie barw,\nsymbolika obrazów w izbie weselnej w dramacie Wyspiańskiego\nbogata argumentacja\nwykorzystanie kontekstu interpretacyjnego świadczy o erudycji zdającego\n1 błąd rzeczowy obniża ocenę wypowiedzi (angielski cytat z Hamleta Williama\nSzekspira, będący mottem Romantyczności Adama Mickiewicza, stał się podstawą\nnieuprawnionej metafory).\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 4 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n8 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.\nŁącznie\n27 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 129","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad-Temat_4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":118,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 4.
Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno
i mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce.
(Bruno Schulz, Wiosna)
Rozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana w nim
przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment opowiadania
Wiosna Brunona Schulza.
W pracy odwołaj się do:
Procesu Franza Kafki
utworów literackich z dwóch różnych epok
wybranego kontekstu.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
Każdy człowiek żyje w konkretnej przestrzeni, na którą nieustannie
wywiera wpływ, a ona na niego - jesteśmy jej częścią, a ona staje się
częścią nas. Podobnie jest z dziełami literackimi - wykreowana w nich
rzeczywistość również nie pozostaje bez znaczenia dla odczytania
sensu książki. Najczęściej ukazana przez autora przestrzeń ma za
zadanie pogłębiać portret psychologiczny umiejscowionego w niej
bohatera, przekazywać pewne symboliczne treści lub skłaniać do
refleksji nad głębszym sensem czytanych słów.
„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe
jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak
w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce”. W twórczości Schulza
przestrzeń odgrywa znaczącą rolę. Choć nie jest to ujęte wprost,
wiadomo, że wydarzenia opisane w zbiorze opowiadań „Sklepy
cynamonowe”, do których należy również „Wiosna”, mają miejsce
w Drohobyczu - prowincjonalnym mieście, gdzie mieszkał Schulz.
Teksty stanowią poniekąd symboliczną autobiografię, a poprzez
wykreowaną przestrzeń autor przybliża czytelnikowi swoją osobę,
własny sposób postrzegania świata takim, jakiego pragnął, a jakim, jak
przekonał się w dalszym życiu, świat nie był. Schulz opisuje przestrzeń
widzianą oczami dziecka, które dostrzega w nim to, co niesamowite
i niedostępne dla oka innych ludzi, następuje tu wręcz „mityzacja
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 119
sp.
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
rzeczywistości”. Miasto będące niejako centrum wszechświata jest
ukazane wraz ze swoimi zakamarkami w konwencji onirycznej -
miejsca przechodzą płynnie z jednych√ stając się innymi√ i mieszają
się ze sobą w swego rodzaju labirynt. Wszystkie te zabiegi sprawiają,
że przestrzeń pozostaje niedomknięta, co pozwala czytelnikowi
poszerzać ją dalej wedle własnych odczuć.
Koncepcja przedstawienia świata jako labiryntu pojawia się również
u Franza Kafki w „Procesie”, jednak w tym przypadku przestrzeń ta
zdecydowanie napawa poczuciem zagrożenia. Wydarzenia rozgrywają
się w ciasnych, nieprzyjemnych i niedoświetlonych pomieszczeniach
łączących się w pewną „sieć”, w której łatwo się zgubić. Nie bez
znaczenia pozostaje też rozpoczynająca się już na schodach do
pomieszczeń sądowych duchota, która zdaje się nie przeszkadzać
urzędnikom. Przedstawiona rzeczywistość jest absurdalna, a sam
Józef K. czuje się w niej uwięziony. Klaustrofobiczna przestrzeń
ukazana przez autora odpowiada wewnętrznym odczuciom bohatera.
Kafkowski labirynt jest uniwersalnym zobrazowaniem człowieka
zagubionego na drodze własnego życia.
‿W „Cierpieniach młodego Wertera” autorstwa Goethego natura jest
niejako pejzażem duszy głównego bohatera - odzwierciedla jego stany
emocjonalne. Dolina pełna życia i słońca wiosną, jesienią staje się
ponura, wręcz przerażająca. Dokładnie to samo przeżywa na
przestrzeni roku młodzieniec: podczas wiosennych i letnich miesięcy
odczuwa radość z poznania Lotty i spędzanego w jej towarzystwie
czasu, jednak z nadejściem jesieni, kiedy rozumie, że nigdy nie połączy
się z odnalezioną bratnią duszą, pogrąża się w smutku wraz
z otaczającą go przyrodą. Dopełnieniem tej zależności między
Werterem a przestrzenią, są stare orzechy - ich ścięcie oznacza dla
bohatera, że nic nie będzie już tak jak dawniej. Goethe pokazał w ten
sposób związek człowieka z naturą i pogłębił portret psychologiczny
młodzieńca.
Inną funkcję pełni przestrzeń ukazana przez Josepha Conrada
w „Jądrze ciemności”. Sporo uwagi autor poświęcił opisowi natury
podczas podróży Marlowa: bardzo ważne są tu rzeka, porośnięte
cienistą zielenią brzegi czy mgła. Wszystkie te elementy składają się na
metaforyczny obraz podróży człowieka w głąb siebie - do tego, co w
√√ int. jęz.
jęz.
jęz.
120 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
nim pierwotne i skrzętnie ukryte, stłumione. Nieprzebyte ściany zieleni
wzdłuż brzegów pokazują√ jak bardzo potrafimy być obcy dla samych
siebie. Rzeka jest kręta, pełna skał, wirów i innych mało przyjemnych
niespodzianek, ponieważ nigdy nie wiemy√ do czego możemy być
zdolni i powoli poznając siebie√ często dokonujemy smutnych czy
wręcz przerażających odkryć. Z kolei mgła otaczająca raz po raz
parowiec Marlowa to przedstawienie tego, co uniemożliwia człowiekowi
poznawanie siebie i mąci jego myśli, by nie wiedział, którędy ma dalej
podążać na drodze poszukiwania prawdy o sobie. Conrad, opisując
przyrodę
pośrodku
afrykańskiego
lądu,
ułatwia
odczytanie
symbolicznego znaczenia podróży w górę rzeki.
Jak widać, przestrzeń w dziele literackim nie jest tylko miejscem,
w którym bohater mieszka, czy które odwiedza - nie można przenieść
bohatera do innej rzeczywistości tak, by pozostał niezmieniony.
Również wydarzenia, gdyby rozegrały się gdzieś indziej√ nabrałyby
innego wydźwięku. Przestrzeń wykreowana przez autora ułatwia
odnalezienie treści metaforycznej i skłania do konkretnych refleksji w
kontekście ukazanych zdarzeń, a często stanowi też element
charakterystyki pośredniej bohatera, dzięki czemu czytelnik może
zrozumieć go w pełni.
/1092 wyrazy/
√ int
√ int
√ int
√ int.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe - wybrane opowiadanie Brunona
Schulza, Proces Franza Kafki)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe Brunona
Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako elementu świata przedstawionego
oddającego osobowość autora i wpływającego na sposób widzenia świata przez
bohatera, ukazanie przestrzeni jako labiryntu); funkcjonalnie wykorzystano
odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja przestrzeni jako ciasnej klatki
ograniczającej
wolność
bohatera)
oraz
do
Cierpień
młodego
Wertera
J. W. Goethego
(natura
otaczająca
człowieka
jako
przestrzeń
oddająca
wewnętrzne przeżycia bohatera, pejzaż jego duszy)
funkcjonalną analizę przestrzeni jako obrazu duszy bohatera pogłębia kontekst
literacki, jakim jest funkcjonalna interpretacja Jądra ciemności Conrada
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 121
bogata argumentacja
funkcjonalność
omówionych
dzieł
literackich
i
wykorzystanie
kontekstu
interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
2 zaburzenia spójności, pierwsze wewnątrzakapitowe, drugie pomiędzy akapitami.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
4 błędy językowe obniżają oceny wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
33 punkty
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
Przestrzeń otacza każdego z nas i każdy z nas na co dzień kreuje
ją wokół siebie. Nieustannie otaczamy się różnymi rzeczami.
Gromadzimy to, co jest nam niezbędne, ale i to, czego tak naprawdę
nie potrzebujemy. W ten sposób tworzymy „labirynty wnętrza”, a świat
naokoło nas staje się „magazynami i spichrzami rzeczy”. Bruno Schulz
skłania nas jednak do smutnej refleksji, przypominając, że wszystkie
rzeczy materialne przeminą i że doświadczyły już tego pokolenia przed
nami. Autor przedstawia świat jako warstwy, nawiązując do Troi. Troja
bowiem odkrywana była warstwami. W dziewiętnastym wieku dotarł do
niej fascynat opowieści o tajemniczym mieście, w którym odbyła się
wojna o Helenę - Henryk Schliemann. Później jednak okazało się, że
Troja, którą odkrył, pochodzi z zupełnie innych czasów, że jest to jej
inna warstwa. Nasze pokolenie tworzy warstwę przestrzeni, którą
niedługo przykryje kolejna warstwa, sprawiając, że nasza odejdzie
w zapomnienie.
Przestrzeń w opowiadaniach Schulza, jak i w jego rysunkach,
stanowi jeden z kluczy do interpretacji. Artysta tworzy ją bardzo
jęz.
122 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
sp.
sp.
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
swobodnie. Jest oniryczna i surrealistyczna. Jej niezwykłość można
zaobserwować chociażby w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe”.
Główny bohater wędruje po znanym sobie mieście, które stopniowo
staje się dla niego coraz bardziej obce. Inspiracją dla miasta
z opowiadania był dla Schultza rodzinny Drohobycz. Opisywana
w „Sklepach cynamonowych” przestrzeń jest w ciągłym ruchu, wnętrze
łączy się z tym√ co na zewnątrz. Zmiany w przestrzeni i zderzenie
z nieznanym to metafora dorastania i poznawania świata po odejściu
spod opieki rodziców. Tak kreowana przestrzeń staje się zatem
labiryntem, w którym narrator próbuje odnaleźć drogę nie tylko do
centrum świata, ale do własnego jestestwa, do istoty bytu, pełni
zrozumienia świata i samego siebie. To labirynt w dwóch wymiarach,
dwa pokłady labiryntu - zewnętrzy i wewnętrzny.
Istotna dla pełnego zrozumienia tekstu jest również przestrzeń
stworzona przez Franza Kafkę w „Procesie”. Podobnie jak u Schulza
panuje tu atmosfera snu. Przestrzeń jest oniryczna i nieokreślona. Brak
sprecyzowanego miejsca akcji nadaje treści uniwersalny charakter.
Każde pomieszczenie, w którym przebywa Józef K. w trakcie trwania
swojego procesu, przyjmuje formę labiryntu. Otwierane drzwi prowadzą
do następnych drzwi. Takie odczuwanie przestrzeni podkreśla
zagubienie i całkowitą bezradność bohatera. Budowa sądu, w którym
panuje niemożliwa do zniesienia duchota, stwarza atmosferę grozy i
wywołuje niepokój. Sprawia również wrażenie√ jakoby coś nieustannie
miało władzę nad bohaterem i kontrolowało jego postępowanie.
„Proces” to powieść bezsilności człowieka wrzuconego do labiryntu
świata, w którym bohater nie decyduje o niczym, zostaje
podporządkowany pseudo autorytetom i rozpaczliwie próbuje wziąć
odpowiedzialność za swoje czyny i za swoje życie. Przytłaczająca aura,
która panuje wokół Józefa K. √ jest znakiem jego podległości i
bezradności, obrazem samotności człowieka osaczonego w labiryncie.
Ciekawą koncepcję przestrzeni zaproponowała w swoim dziele
„Prawiek i inne czasy” Olga Tokarczuk. Autorka umieściła tytułową
miejscowość Prawiek w centrum całego wszechświata, co umieszcza
również w centrum ludzkie wartości i doświadczenia. Magia Prawieku
polega na tym, że jest to sfera sacrum - bezpieczna dla wszystkich,
którzy znajdą się w środku. Jego granice są tajemnicze, a mieszkańcy
jęz.
√ int.
√ int.
ort.
√ int.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 123
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
żyją w świadomości, że poza nimi czyha na nich niebezpieczeństwo.
Opuszczenie Prawieku nie jest jednak proste - droga prowadząca do
wyjścia
to
labirynt,
który
ma
chronić
nieroztropnych
przed
niebezpieczeństwem.
To
przekonanie
potwierdza
się
zresztą
u wszystkich bohaterów, którzy z własnej woli lub pod przymusem
decydują się opuścić Prawiek. Tokarczuk zamyka w Prawieku różne
archetypy ludzkich zachowań i po kolei nam je przedstawia. Ważnym
elementem przestrzeni w tej powieści jest natura, która ma baśniowy
charakter osiągnięty dzięki licznym personifikacjom. Natura wpływa
również bezpośrednio na życie ludzi w Prawieku. Nazywają oni mijające
lata: rokiem jabłoni bądź grusz, co oznacza albo lata dynamicznego
rozwoju, albo spokoju. Otoczenie w „Prawieku” jest mityczne. Mityzacja
rzeczywistości pozwala Tokarczuk ukazać ukryte piękno banalnego
świata, co było głównym założeniem realizmu magicznego, którego
autorka jest przedstawicielką.
Niewątpliwie przestrzeń jest niezwykle ważnym elementem
każdego utworu literackiego na drodze do zrozumienia jego sensu.
Może ona skłaniać do refleksji nad przemijaniem lub być metaforą
zmian zachodzących w życiu człowieka. Może tworzyć atmosferę
utworu niezbędną do poznania odczuć bohatera, być narzędziem
realizmu, czy w końcu przedstawić czytelnikowi inną stronę świata,
z którym spotyka się na co dzień. Taka przestrzeń ma najczęściej
znamiona labiryntu, w którym bohater poszukuje drogi swojego życia.
Jest ona także narzędziem, które pomaga autorowi tworzyć,
a czytelnikowi odkrywać różne kierunki interpretacji. Bez niej dzieło
byłoby niezdolne do przekazania zamierzonego przesłania.
/695 wyrazów/
jęz.
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe - wybrane opowiadanie Brunona
Schulza, Proces Franza Kafki)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe Brunona
Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako labiryntu, odniesienie koncepcji
124 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
przestrzeni do pokładów i warstw w kreacji świata przedstawionego, pełne
wnioskowanie argumentacyjne dotyczące funkcji przestrzeni); również w pełni
funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja
przestrzeni i jej roli w życiu bohatera) oraz do Prawieku i innych czasów Olgi
Tokarczuk (baśniowość i mitologizacja przestrzeni, uniwersalizacja znaczeń)
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie różnych
pokładów przestrzeni w przypadku mitologicznej Troi i odniesienie do tych znaczeń
w interpretacji opowiadania Schulza
bogata argumentacja
funkcjonalność
omówionych
dzieł
literackich
i
wykorzystanie
kontekstu
interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; pierwsze
zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -
z nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 47-54)
czasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
5 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
32 punkty
Przykład 3.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są
ciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem
warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce” - pisał Bruno
Schulz, polski pisarz okresu międzywojennego, w swoim opowiadaniu
pt. „Wiosna”. A przecież Schulz zdecydowaną większość swojego
życia spędził w Drohobyczu - miasteczku położonym niedaleko
Lwowa, gdzie prowadził ustatkowane życie. Otaczały go dobrze znane
kamienice, sprawunki załatwiał w zwyczajnych sklepach, w drodze do
gimnazjum, w którym pracował, przemierzał szare, galicyjskie ulice.
Skąd więc wzięły się te „ciepłe jeszcze groby”, „labirynty wnętrza”,
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 125
rzecz.
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
„korytarze, komory, skarbce”, i to aż w siedmiu warstwach? Zdaje się,
że to właśnie dzięki tej nierzeczywistej przestrzeni Schulz potrafił
przystać na rzeczywistość. Świat zrodzony w wyobraźni pisarza jest
wyrazem prawdziwie boskiej wolności. „Methinks, I see… where? - In
my mind’s eyes.” - oto wstęp do Księgi Rodzaju dzieła literackiego.
Artysta ma pełną władzę nad wszystkim, co nie wykracza poza granice
wyobrażenia, pióra i papieru. Jak więc tę wszechmoc wykorzystuje?
Jaki wpływ na zrozumienie sensu dzieła literackiego może mieć
zrozumienie literackiej przestrzeni?
Franz Kafka, czeski pisarz pierwszej połowy 20. wieku, twierdził,
że wystarczą samotność i cisza, a świat sam się przed nami odsłoni,
więcej, będzie przed nami „wił się w ekstazie”. Może właśnie w jednej
z takich chwil w głowie pisarza krystalizował się obraz „Procesu”, jego
najbardziej znanej powieści. Przestrzeń w niej wykreowana jest
wyjątkowa ze względu na swoją wielofunkcyjność, swój przemożny
wpływ na interpretację dzieła, dokładność i wyrazistość jego przekazu,
a także wizualizację osobistych doświadczeń autora. „Proces”
opowiada historię pewnego pracownika banku, Józefa K., który
pewnego dnia zostaje aresztowany we własnym mieszkaniu, pod
nikomu niewiadomym zarzutem. Rozpoczyna się proces. Sprawa K.
jest bardzo enigmatyczna, zarówno tożsamość oskarżyciela, jak
i rzekoma wina pozostają aż do końca nieujawnione. Bohater, mimo
że przekonany o swojej niewinności, odczuwa coraz większy niepokój,
pogrąża się coraz głębiej w matni systemu prawnego, który zdaje się
być bezprawny. Trzydziestoletni K. nie ma przyjaciół, którzy mogliby
mu pomóc lub wspierać go w walce o uniewinnienie. Siły K., w obliczu
coraz częstszych, absurdalnych wydarzeń, powoli się wyczerpują. Od
cierpienia uwalnia go w końcu wykonany pewną księżycową nocą
wyrok śmierci. Niemal cała akcja rozgrywa się w mieście, w pokojach
pensjonatu, w ciasnych, dusznych salach sądowych, mieszczących
się na strychach i poddaszach. Prowadzą do nich zawiłe przejścia
i schody; słowo „korytarz” pojawia się w powieści wielokrotnie. Ten
labirynt, pełen mroku i stęchłego powietrza, daje możliwość wielu
interpretacji. Z jednej strony oddaje stan bezbronnej dezorientacji
i osamotnienie oskarżonego, a także każdego człowieka, mierzącego
się z fundamentalnymi, lecz wciąż oczekującymi na jasną,
jęz.
jęz.
126 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
niekwestionowaną odpowiedź, egzystencjalnymi pytaniami. Z drugiej
wydaje się być metaforą biurokracji. Niektórzy badacze twierdzą, że
Kafka poddał krytyce konkretny, istniejący w Cesarstwie Austro-
Węgierskim system, który dobrze znał jako mieszkaniec Pragi i
pracownik urzędu. Był zresztą głęboko w tej swej pracy nieszczęśliwy
i samotny - stąd możemy się w „Procesie” dopatrywać biograficznego
rysu. Świat w powieści odzwierciedla wnętrze swojego twórcy. Zły
dzień dla pisarza to czasem lata klęsk żywiołowych dla bohaterów jego
książek.
Wyjątkowo drobiazgową uwagę, jak na czasy Młodej Polski, do
literackiej przestrzeni przykłada Stanisław Wyspiański w swoim
kultowym dramacie „Wesele”. Niegdyś scenografii w teatrze nie
przyznawano niemal żadnego znaczenia, nie stanowiła ona integralnej
części dzieła, zresztą istniała tylko śladowo. Wyspiański łamie
konwencję,
wprowadzając
na
scenę
meble
i
stawiając
w całostronicowych
didaskaliach
wymagania
co
do
wystroju,
realizując
tym
samym
koncepcję
teatru
ogromnego,
czyli
syntetyzującego liczne dziedziny sztuki. Tak więc akcja dramatu
rozgrywa się w wybielonej izbie, „szarawym tonem półbłękitu”
obejmującej wszystkie „sprzęty i ludzi, którzy się przez nią przewiną”.
Przez otwarte z boku drzwi słychać stłumione wrzawą dźwięki żywej,
ludowej muzyki, widać fragment sali, po której wirują tańczące pary. W
tamtą stronę ma być zwrócona uwaga postaci dramatu, niemogących
oderwać oczu od amalgamatu kolorów, piór i wstążek, nieodzownych
dla wiejskiego, polskiego wesela. Jest jeszcze alkierzyk, w którym w
łóżkach leżą uśpione dzieci, a także okno, przez które dojrzymy okryty
mrokami nocy i niepogody sad i krzew otulony słomą. Umeblowanie
izby synkretycznie łączy to, co chłopskie (malowana, drewniana
skrzynia, obrazy świętych, wieniec dożynkowy)√ z inteligenckim
(szable, biurko pokryte stosami papierów, stolik empire). Ważnymi
elementami są obrazy: „Bitwa pod Racławicami” oraz „Wernyhora”
Jana Matejki. Wszystko to ma charakter impresjonistyczny: pastelowe
światło, przytłumiony gwar, dudnienie kroków i ruch tańczących. Na
tym bronowickim weselu spotykały się dwa światy, bo Lucjan Rydel,
człowiek wykształcony i z miasta, żenił się z wiejską dziewczyną,
zresztą przyjęcie odbywało się w domu Włodzimierza Tetmajera,
jęz.
jęz.
jęz.
√ int.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 127
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
szczęśliwego małżonka siostry panny młodej. Nie wiedząc o tym,
można by się tego domyślić po wyglądzie izby, jej wnętrze jest
świadectwem kultury, obyczajów, które „Wesele” poddaje analizie.
Rekwizyty są również potrzebne postaciom; do malowanej skrzyni
zostaje schowany złoty róg, z sadu przybywa chochoł, a obrazy
zapowiadają wydarzenia i osoby dramatu. Chocholi taniec pod koniec
utworu przenosi akcję do onirycznego wymiaru - Wyspiański
pokazuje, że, póki co, Polacy nie są w stanie odzyskać niepodległości,
nie rozumieją się nawzajem. „Wesele” ma miejsce w listopadzie,
u progu zimy, kiedy przyroda zamiera, by odrodzić się z ustaniem
chłodów. Tak samo naród polski, w danej chwili bezsilny, musi czekać
na „wiosnę”, na czas, kiedy społeczeństwo znajdzie nić porozumienia
i dojrzeje do wspólnej walki o jednakie wartości. Przestrzeń
w „Weselu” ma więc wymiar realny oraz symboliczny, a kształtowana
jest opisami przedmiotów, światła, ruchu, muzyki.
Podsumowując, chcę zauważyć, że przestrzeń w dziele literackim
może wpływać na interpretację dzieła na liczne i różnorodne sposoby.
Czasem, tak jak w „Procesie”, jest odzwierciedleniem doświadczeń
i uczuć bohatera, częstokroć pokrywających się z przeżyciami pisarza.
Może także utrwalać rzeczywiste realia, ilustrować temat poruszony
w utworze, swoją symboliką sugerować intencje autora, jak np.
w „Weselu”. Niemal zawsze tworzy atmosferę dzieła. Nie ulega
wątpliwości, że człowiek jest istotą zmysłową - i pisarze chcący
wywrzeć wrażenie na czytelniku skrzętnie tę właściwość w swoich
utworach wykorzystują.
/938 wyrazów/
jęz.
jęz.
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym
do lektury obowiązkowej (Proces Franza Kafki, Wesele Stanisława Wyspiańskiego)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 11 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Proces Franza Kafki (kreacja
przestrzeni i jej wpływu na postawę i kondycję bohatera, na sposób jego
funkcjonowania w świecie) oraz Wesele Stanisława Wyspiańskiego (analiza
różnorodnych aspektów przestrzeni, jej wielowymiarowości i znaczenia dla
128 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2022/2023
interpretacji całości utworu i jego przesłania); częściowo funkcjonalnie zostało
wykorzystane we wprowadzeniu do rozważań odniesienie do Wiosny Brunona
Schulza, z której pochodzi cytowany fragment zamieszczony w poleceniu)
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie barw,
symbolika obrazów w izbie weselnej w dramacie Wyspiańskiego
bogata argumentacja
wykorzystanie kontekstu interpretacyjnego świadczy o erudycji zdającego
1 błąd rzeczowy obniża ocenę wypowiedzi (angielski cytat z Hamleta Williama
Szekspira, będący mottem Romantyczności Adama Mickiewicza, stał się podstawą
nieuprawnionej metafory).

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 4 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
8 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.
Łącznie
27 punktów
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 129

","solutions":[]}